Vechten of Vluchten Amsterdam

Vechten of vluchten?

Je komt iemand tegen die je interessant vindt. Hij stapt iets dichterbij en plotseling wil je wegrennen. Je baas loopt de kamer binnen en ineens is je hoofd leeg. Je echtgenoot legt de vuile vaatdoek op het aanrecht en je ontploft. Een auto snijdt je af in het verkeer en je wilt niet weten wat er allemaal door je hoofd gaat.

Nadat je lichaam weer tot rust is gekomen, besef je soms dat je reactie eigenlijk niet in verhouding stond tot wat er net gebeurde. En toch gebeurt het steeds opnieuw. En dan verzin je een verhaal: die persoon was eigenlijk toch niet jouw type, je hebt vast iets fout gedaan op je werk en je baas is erachter gekomen, je man luistert écht nooit naar je, die andere chauffeur had bijna je auto geraakt.

Langzaam begin je te merken dat bijna alles je triggert. Je stressniveau stijgt, de eerste tekenen van een burn-out dienen zich aan. Je hartslag schiet omhoog, je bent vaak buiten adem, je schouders doen pijn, je staat gebogen in plaats van rechtop te staan. Wat is er toch met je aan de hand?

Ons zenuwstelsel

Veel hiervan heeft te maken met je zenuwstelsel, en dan vooral met wat we de nervus vagus noemen: de zenuw die door je hele lichaam loopt en onder andere je ademhaling, hartslag en spijsvertering reguleert — en in dit geval ook je vecht-of-vluchtreactie.

Waarom reageert je lichaam zo? Let op dat ik lichaam zeg en niet hoofd. Je lichaam reageert eerst. Je voelt boosheid, angst of spanning in je lijf, en pas daarna verzint je hoofd een verhaal om te verklaren wat er net is gebeurd. Het is belangrijk om te beseffen dat je lichaam niet rationeel reageert; het reageert op signalen die het opvangt.

Knelpunten

Er zijn grofweg twee knelpunten.

Het eerste is dat ons zenuwstelsel wordt gevormd in de eerste levensjaren — eigenlijk al vanaf de baarmoeder. Als we opgroeien in een omgeving met onveiligheid of onvoorspelbaarheid (een moeder wiens stemming moeilijk te peilen is, een vader die snel boos wordt), dan wordt ons zenuwstelsel afgestemd op alertheid. We leren om snel getriggerd te raken en bewegen ons door het leven met een lichaam dat overal gevaar ziet.

Overprikkeld

Het tweede knelpunt is dat ons zenuwstelsel in de moderne wereld voortdurend overprikkeld raakt. Alles is urgent. Als we niet meteen reageren op een appje, worden we genegeerd of gecanceld. Als we zo uitgeput zijn dat we een project niet kunnen afmaken, gaan we toch door — want anders raken we ons werk kwijt en belanden we op straat. Deze doemgedachten zijn pogingen van ons zenuwstelsel om te overleven in dit moderne oerwoud.

Fysiologisch gezien stroomt bij vechten of vluchten het bloed naar de bijnieren, het hart, de longen en de spieren. Er gaat dus minder bloed en zuurstof naar de hersenen, waardoor helder denken steeds moeilijker wordt.

Uiteindelijk leggen we onszelf erbij neer: we worden snel bang, hebben moeite met verbinden, of belanden steeds weer in relaties met toxische mensen. We zijn voortdurend uitgeput doordat we in de vecht-of-vluchtmodus staan. Zo ben ik nou eenmaal, zeggen we dan.